بدرفتاری با مفاهیم اسلامی

این بندۀ کوچک خدا که در خانواده ای نسبتاً سنّتی، به دنیا آمده و رشد یافته است، از دوران خردسالی خویش به خوبی به یاد دارد که هرگاه کودکی خواسته ای از بزرگ ترهای خود داشت و مصرّانه بر آن پای می فشرد و آن خواسته به گونه ای بود که آن بزرگ ترها به هر دلیل نمی توانستند یا نمی خواستند آن را به انجام رسانند در جوابِ پافشاری های آن کودک و برای آنکه از طرفی پاسخ صریح منفی به وی نداده باشند تا به زعم خودشان توی ذوقش نزده و ناراحتش نکرده باشند و از طرف دیگر ، از دست اصرارهای بی وقفۀ او هم خلاص شده و به صورتی مسالمت آمیز ، ساکتش کرده باشند می گفتند : « إن شاء الله انجام می شود » .

روشن ترین پیامد این رویداد این بود که با مرور زمان و در اثر تکرار زیاد این مسأله ، آرام آرام باوری در درون آن کودک و اقران و امثال وی شکل می گرفت که بر اساس آن هر وقت در پاسخ به درخواست و در مقابل اصرارهایشان گفته می شد : « إن شاء الله » بسیار ناراحت می شدند زیرا می فهمیدند که قرار نیست کاری انجام شود و آنها یقیناً به خواسته اشان نخواهند رسید .

امّا این ماجرا برای این بنده در همین جا ختم نشد بلکه بعدها که کمی بر سنّ و سالم افزوده شد و توانستم با سودجستن از کوره سوادی که فراچنگ آورده بودم به صورت جدّی به مطالعه روی آوردم در ضمن کتاب ها و مقالاتی که می خواندم- بر حسب علاقه – نوشتارهایی دربارۀ الجزایر و قیام و انقلاب مردمی در آنجا را هم دنبال می نمودم . از قضا در یکی از همین نوشتارها به مطلبی دربارۀ « إن شاء الله » برخورد کردم که به نوعی یادآور همان تصویر و خاطرۀ دوران خردسالی بود . در آن نوشتار آمده بود از آنجا که الجزایری ها پیش از کارهایشان ، إن شاء الله می گفتند ولی بعد ، آن کارها را انجام نمی دادند یا به هر حال و به هر دلیل آن کارها به انجام نمی رسید ، اشغالگران و استعمارگران اروپایی که در خاک الجزایر حضور داشتند به این نتیجه رسیده بودند که « إن شاء الله » به معنای « هرگز » است ! یعنی می پنداشتند عبارت « إن شاء الله » در زبان و فرهنگ مردم الجزایر نقش منفی کننده دارد و اگر کسی بگوید : « إن شاء الله این کار را می کنم » این جمله بدین معنا است که « هرگز این کار را نمی کنم » !

     این در حالی است که با توجه به جهان بینی توحیدی و با عنایت به ابتنای نظام عالم بر توحید افعالی ، گفتن « إن شاء الله » پیش از انجام هر کاری که انسان قصد انجام آن را دارد ، به ویژه با منظور داشتِ معنا و مفهوم آن، از اوامر مهم، انسان ساز و هدایت آفرین قرآن حکیم است .

قرآن عظیم می فرماید :

« ولا تقولنّ لشیء إنّی فاعل ذلک غداً إلا أن یشاء الله » ]  کهف/23 و 24 [

( و هرگز دربارۀ کاری مگو : « من فردا آن را انجام می دهم.» مگر آنکه خدا بخواهد. )

ولکن احیاناً با برخورد غلط، استفادۀ نابجا ، سوء استفاده و استفادۀ ابزاری و غیرمسؤولانه ای که به وسیلۀ بعضی ها از این عبارت شده است بلایی بر سر آن آمده که چه بسا چنین بار معنایی منفی و اثر نامناسبی را در ذهن خودی و بیگانه یافته است .

شوربختانه و دردمندانه با این واقعیت تلخ مواجهیم که – همان گونه که اشاره شد - با بسیاری دیگر از مفاهیم مترقّی و ارزشمند الهی و انسانی نیز رفتاری بهتر از این نشده و در گفتار و رفتار به گونه ای از آنها بهره برداری شده که تصویر نادرستی از بعضی از آنها در ذهن بسیاری ترسیم گردیده است تا آنجا که گاهی برخی واژگان و عباراتِ دارای مفاهیم زیبا و جاذب به عناوینی زشت و دافع در تصوّر عمومی بدل شـده اند و چه بسا نام بردن از آنها موجی از تـنـفّر و اشمـئـزاز را در وجود مسـتمعان ایجاد می کند.